Grote vraag
Waarom draait de aarde?
De aarde draait doordat ze miljarden jaren geleden ontstond uit een wervelende wolk van gas en stof die al aan het draaien was, en niets heeft die draaiing ooit gestopt. In de ruimte is bijna geen wrijving die haar afremt, dus draait de planeet sindsdien gewoon door.
Geboren uit een wervelende wolk
Ongeveer 4,6 miljard jaar geleden ontstonden de zon en alle planeten, ook de aarde, uit een enorme wolk van gas en stof die in de ruimte zweefde. Klonten materie in die wolk werden door de zwaartekracht naar elkaar toe getrokken, en elk klein beetje draaibeweging dat al in de wolk zat, werd geconcentreerd terwijl het materiaal in elkaar zakte tot een kleinere, dichtere bol – net zoals een kunstschaatser sneller gaat draaien als hij zijn armen intrekt. Dat effect heet behoud van draaimoment: hoe kleiner iets wordt terwijl zijn draaiende massa naar binnen trekt, hoe sneller het meestal draait. Daarom is de jonge, wordende aarde gaan draaien in plaats van doodstil te blijven staan.
Niets dat haar afremt
Op aarde worden bewegende dingen meestal langzamer door wrijving, zoals een bal die over gras rolt en energie verliest aan de grond waar hij langs schuurt, of lucht die ertegenin duwt. De ruimte is bijna een vacuüm: er is nauwelijks lucht, stof of iets anders waar de draaiende aarde langs kan schuren, dus is er niets dat noemenswaardige wrijving maakt en de draaiing afremt. Zodra iets vrij in de ruimte begint te draaien zonder dat er iets tegenin duwt, zegt de natuurkunde dat het bijna precies even snel blijft doordraaien – en dat is nu juist wat de aarde al ruim vier miljard jaar aan het draaien houdt.
Een draaiing die langzaam verandert
De draaiing van de aarde is niet helemaal constant. De zwaartekracht van de maan trekt aan de oceanen van de aarde en maakt zo het getij, en de wrijving van dat bewegende water remt de aardrotatie over hele lange tijdspannes een piepklein beetje af. Wetenschappers schatten dat dagen in het verre verleden korter waren, zo'n 600 miljoen jaar geleden misschien maar ongeveer 22 uur, en dat ze per eeuw een paar milliseconden langer worden. Die verandering is veel te klein om in een gewoon mensenleven te merken, maar af en toe voegen tijdmeters een 'schrikkelseconde' toe aan de officiële klokken, zodat die gelijk blijven lopen met de echte draaiing van de aarde.
Probeer het zelf
Draai langzaam rond met je armen wijd uit, en trek ze dan strak tegen je lichaam aan terwijl je doordraait. Je zou sneller moeten gaan draaien – precies hetzelfde effect van kleiner worden en versnellen dat de jonge aarde aan het draaien hielp.
Vragen die kinderen stellen
Zal de aarde ooit stoppen met draaien?
Het ziet er niet naar uit dat de aarde binnen afzienbare tijd stopt met draaien, want in de ruimte is bijna geen wrijving die haar afremt. Haar draaiing verandert over miljoenen jaren maar heel langzaam, vooral door het getij dat de maan veroorzaakt.
Waarom voelen we niet dat de aarde draait?
We voelen de aarde niet draaien doordat alles om ons heen, ook de lucht, met dezelfde gelijkmatige snelheid met de grond meebeweegt. Er is geen plotselinge schok of snelheidsverandering die ons lichaam kan opmerken.
Hoe snel draait de aarde?
Op de evenaar draait het aardoppervlak met ongeveer 1.670 kilometer per uur, om in zo'n 24 uur één hele omwenteling te maken. Bij de polen is de snelheid veel lager, want die punten bewegen bijna niet als de planeet draait.