Grote vraag
Waarom zijn er tijdzones?
Tijdzones bestaan omdat de aarde rond is en draait, zodat de zon op verschillende plekken op verschillende momenten opkomt en ondergaat. Door de wereld in ongeveer 24 zones te verdelen, kan elke streek de klok laten kloppen met de stand van de zon, zodat het middaguur ook echt rond het middaguur blijft.
Eén omwenteling, veel zonsopkomsten
De aarde draait ongeveer elke 24 uur helemaal rond, en alleen de helft die naar de zon toe gekeerd is, heeft op dat moment daglicht. Als alle landen precies dezelfde kloktijd zouden gebruiken, zou de zon op de ene plek hoog aan de hemel staan terwijl het ergens anders pikkedonker was, ook al gaf de klok op allebei de plekken '15.00 uur' aan. Vroeger had elke stad zijn eigen tijd, afgeleid van de zon. Dat werkte prima, totdat treinen en telegraaflijnen verre plaatsen met elkaar verbonden en mensen dienstregelingen nodig hadden die over honderden kilometers klopten. De wereld verdelen in tijdzones van elk ongeveer 15 lengtegraden was een praktisch compromis: de klok blijft in de buurt van de zon en is toch makkelijk te gebruiken.
Vijftien graden per uur
Omdat de aarde een bol is die in 24 uur 360 graden draait, legt ze per uur ongeveer 15 graden af. Kaartenmakers gebruikten dat om tijdzones te tekenen die zo'n 15 lengtegraden uit elkaar liggen, zodat je bij het oversteken naar de volgende zone je klok meestal een uur vooruit of achteruit zet. Echte grenzen lopen alleen niet kaarsrecht: landen buigen de lijnen zo dat een heel land, een streek of een eiland op één tijd blijft. Daarom bollen sommige zones raar op rond kusten en landsgrenzen, in plaats van als nette verticale strepen over de kaart te lopen.
Een lijn waar de datum verspringt
Tijdzones worden geteld vanaf een startlijn bij Greenwich in Engeland, de nulmeridiaan, en ze lopen in twee richtingen om de wereld. Ga je naar het oosten, dan gaan de klokken uur na uur vooruit; ga je naar het westen, dan gaan ze terug. Volg je allebei de richtingen helemaal rond, dan komen de uren elkaar tegen aan de andere kant van de planeet, ongeveer langs de internationale datumgrens in de Grote Oceaan. Die lijn oversteken betekent een hele kalenderdag vooruit- of terugspringen, en daarom lijkt een vliegtuig soms te landen op de dag vóór het vertrok.
Probeer het zelf
Vraag de volgende keer dat je met iemand in een ander land videobelt hoe laat het daar is. Reken uit hoeveel uur jullie klokken verschillen, en kijk of die persoon aan het ontbijten is terwijl jij aan het avondeten zit.
Vragen die kinderen stellen
Hoeveel tijdzones zijn er op de wereld?
Er zijn ongeveer 24 grote tijdzones, ruwweg één per 15 lengtegraden rond de aarde, al gebruiken sommige landen halve uren of andere afwijkende verschillen. Een paar heel grote landen, zoals Rusland en de Verenigde Staten, beslaan meerdere zones tegelijk.
Wat is de internationale datumgrens?
De internationale datumgrens is een denkbeeldige lijn die grotendeels door de Grote Oceaan loopt en waar de kalenderdatum een dag verspringt. Steek je hem naar het westen over, dan sla je een dag over; steek je hem naar het oosten over, dan beleef je dezelfde dag nog een keer.
Gebruiken alle landen tijdzones die op de zon zijn gebaseerd?
De meeste landen bepalen hun tijdzone met de lengtegraad en de stand van de zon, maar sommige kiezen voor het gemak één tijdzone voor het hele land, ook als dat land heel breed is. China bijvoorbeeld gebruikt officieel maar één tijdzone, hoe groot het land ook is.